تبلیغات
دانشجوی حقوق - قانون امری چیست؟ قانون تكمیلی كدام است؟

دانشجوی حقوق

تقسیم قوانین به امری و تکمیلی، یک تقسیم بندی قانونی نیست؛ به دیگر سخن قانونگذار همزمان با وضع یک قانون، نسبت به امری بودن یا تکمیلی بودن آن سخنی نمی گوید و این بر عهده دادرسان و حقوقدانان است که وصف قانون را از این نظر تشخیص دهند.


قانون امری (=آمره)
در مواردی رعایت مفاد قانون به حدی در نظر قانونگذار اهمیت دارد که به هیچ عنوان نمی تواند نقض آن را برتابد و در نتیجه به مردم که علی الاصول مکلف به اجرای قانون هستند اجازه نمی دهد خلاف آن توافق و عمل كنند. به عنوان مثال مقررات راجع به طلاق از چنان اهمیتی نزد قانونگذار برخوردار بوده که نمی تواند توافق خلاف آن را تحمل کند؛ یعنی مثلازوجه نمی تواند با توافق زوج خود را از نگاه داشتن عده طلاق مصون سازد. مثال دیگر قوانین آمره، مقررات جزایی هر کشور است که توافق افراد در برابر آنها فاقد هرگونه اثر حقوقی است. هیچ کس نمی تواند با توافق با دیگری، به او مجوز ارتکاب یک عمل مجرمانه، مثلاتوهین یا ضرب و شتم را اعطا کند. رضایت قربانی در ارتکاب جرم اثری بیش از تخفیف احتمالی مجازات و آن هم در شرایطی، در پی نخواهد داشت. از مصادیق قوانین آمره در نظام حقوقی ایران می توان از قوانین جزایی، قوانین مربوط به آیین دادرسی، قوانین ثبتی و مرتبط با حقوق عمومی مثال زد.


قانون تکمیلی (= تعویضی= تفسیری)
همیشه منظور قانونگذار وضع قواعد تخلف ناپذیر نیست و گاه خود مقنن می خواهد یا اراده ضمنی طرفین قرارداد را بیان کند یا ترتیبی را که به نظر او مفیدتر می رسد یادآور شود. باید دانست که در این موارد نیز اراده قانونگذار الزام آور است اما این الزام، منوط به عدم توافق اشخاص بر خلاف مفاد قانون تکمیلی است. به دیگر سخن، قوانین تکمیلی راهکار پیشنهادی Default Rule)) قانونگذار برای حل و فصل مسائل حقوقی افراد جامعه است اما این راهکار ممکن است با خواست برخی از اشخاص سازگار نیاید و در نتیجه، توافق مخالف مفاد قانون شکل بگیرد. این توافق، لازم الاتباع و در رابطه میان طرفین در حکم قانون خواهد بود. اما در صورتی که توافقی مغایر با راه حل برگزیده قانون صورت نگیرد، مفاد قانون تکمیلی از همان درجه الزامی برخوردار است که قوانین آمره برخوردارند. بنابراین، این تصور که قوانین تکمیلی الزام آور نبوده یا فاقد ضمانت اجرا هستند نادرست است. به عنوان مثالی برای قانون تکمیلی می توان از ماده 1114 قانون مدنی یاد کرد که اعلام داشته است: »زن باید در منزلی که شوهر تعیین می کند سکنی نماید مگر آن که اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد«.بدیهی است عدم توافق زوجین مبنی بر حق انتخاب مسکن توسط زن، سبب لازم الاتباع بودن راهکار این ماده در تبعیت زن از اقامتگاه انتخابی شوهر خواهد بود.ماده 375 قانون مدنی نمونه دیگری از قانون تکمیلی به شمار می آید. این ماده مقرر داشته است: »مبیع (= کالای فروخته شده) باید در محلی تسلیم شود که عقد بیع درآنجا واقع شده است مگر این که عرف و عادت، مقتضی تسلیم در محل دیگر باشد و یا در ضمن بیع محل مخصوصی برای تسلیم معین شده باشد«. در این مورد می بینیم که حتی عرف و عادت مسلم نیز می تواند در حکم تصریح شرط در عقد قرار گیرد و منجر به نقض قانون تکمیلی شود. البته در چنین مواردی وجود عرف مغایر قانون، باید برای دادگاه محرز شود.


معیار تشخیص آمره بودن قانون
همیشه قوانین تکمیلی مانند دو مورد فوق نیستند که در ذیل خود ماده، قرینه ای مبنی بر تکمیلی بودن به چشم خورد. در چنین مواردی باید در جست وجوی ملاکی برای تفکیک میان قوانین امری و تکمیلی بود. ملاک های مختلفی توسط اندیشمندان پیشنهاد شده است اما شاید بتوان مفهوم نظم عمومی را مناسب ترین ملاک برای تفکیک قواعد امری از تکمیلی دانست. اگر بخواهیم در همین اندک، تعریفی از نظم عمومی به دست دهیم می توان گفت: »قوانین مربوط به نظم عمومی قوانینی هستند که هدف از وضع آنها حفظ منافع عمومی باشد و تجاوز به آنها، نظامی را که لازمه حسن جریان امور اداری، سیاسی، اقتصادی یا حفظ خانواده است بر هم زند«. چنین قوانینی آمره اند و هر قانونی که تجاوز به آن نظام حقوقی جامعه را مخدوش نسازد تکمیلی است و توافق خلاف آن اعتبار دارد.(1)


اصل بر آمره بودن است یا تکمیلی بودن؟
بنا به هر رشته حقوقی، پاسخ به این سوال متفاوت است. در دامنه حقوق مدنی، باید میان قوانین مربوط به امور مالی و قواعد ناظر بر احوال شخصی ( ارث، وصیت، نکاح، طلاق و مانند آن) و نیز اهلیت قائل به تفکیک شد. اگرچه در امور مالی قوانین امری کم نیست، اما باید اصل را بر تکمیلی بودن مقررات حاکم بر این بخش دانست اما در مقام تردید در آمره یا تکمیلی بودن قوانین راجع به احوال شخصی و اهلیت( توانایی قانونی اشخاص برای انجام اعمال حقوقی)، باید حکم به امری بودن قانون داد مگر آن که خلاف آن ثابت شود. در خصوص کلیه مقررات حقوق عمومی مانند قوانین اساسی، اداری و جزایی و نیز بخش عمده آیین دادرسی اعم از مدنی و کیفری، مساله روشن تر است و کسی تردیدی در آمره بودن این دست مقررات ندارد. به هر حال نباید از نظر دور داشت که ملاک نظم عمومی در همه قوانین می تواند معیاری قابل اعتماد برای تشخیص آمره یا تکمیلی بودن به حساب آید؛ مشروط بر آن که تعریف ما از نظم عمومی دستخوش افراط و تفریط نشود.
1- برای مطالعه بیشتر در این مورد رجوع کنید به مقدمه علم حقوق، دکتر ناصر کاتوزیان، شرکت سهامی انتشار، چاپ بیست و نهم، 1380، ص 161-160

سید محمد آذین

روزنامه اعتماد ملی، شماره 933 به تاریخ 11/3/88، صفحه 15 (زندگی)

نظرات() 
Opal
پنجشنبه 16 شهریور 1396 08:40 ب.ظ
I will right away snatch your rss feed as
I can not to find your email subscription hyperlink
or newsletter service. Do you have any? Please allow me realize in order
that I may subscribe. Thanks.
How do you get rid of Achilles tendonitis?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 02:48 ق.ظ
Hi there, I enjoy reading all of your article.

I wanted to write a little comment to support you.
Where are the femur tibia and fibula?
دوشنبه 30 مرداد 1396 12:55 ب.ظ
Very soon this website will be famous among all blogging viewers, due to it's good content
andre dovi
چهارشنبه 18 مرداد 1396 02:43 ب.ظ
http://www.motogp.com
http://sharanschoonmaker.hatenablog.com/entry/2015/03/28/185902
یکشنبه 15 مرداد 1396 07:40 ق.ظ
My brother suggested I might like this website. He was entirely right.

This post actually made my day. You cann't imagine
simply how much time I had spent for this info! Thanks!
Quentin
دوشنبه 9 مرداد 1396 09:17 ب.ظ
I feel this is one of the so much significant info for me.
And i'm satisfied studying your article. However want to observation on some general things, The web site
taste is ideal, the articles is actually great :
D. Just right task, cheers
Lonnie
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:44 ب.ظ
Hi colleagues, good piece of writing and nice arguments commented at
this place, I am truly enjoying by these.
Charley
جمعه 22 اردیبهشت 1396 10:04 ق.ظ
I am really delighted to glance at this blog posts which contains
plenty of valuable information, thanks for providing these information.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 11:25 ب.ظ
Thank you for sharing your thoughts. I truly appreciate your efforts and
I am waiting for your further write ups thank you once again.
کربلا
جمعه 14 آبان 1395 11:48 ب.ظ
ممنون
خوب بود
متشکر
ریحانه
جمعه 7 خرداد 1395 10:49 ق.ظ
ممنون.مفید بود
پنجشنبه 22 آبان 1393 12:54 ب.ظ
سلام، خیلی خوب بود من دانشجوی ترم اول حقوقم، توی کتاب مقدمه علم حقوق کاتوزیان فقط یه توضیح مختصر داده بود ولی توضیحات شما به من خیلی کمک کرد
پنجشنبه 22 آبان 1393 12:54 ب.ظ
سلام، خیلی خوب بود من دانشجوی ترم اول حقوقم، توی کتاب مقدمه علم حقوق کاتوزیان فقط یه توضیح مختصر داده بود ولی توضیحات شما به من خیلی کمک کرد
محمد قلی لاله
شنبه 28 تیر 1393 09:57 ب.ظ
با سلام بهتر است در بدو امر اقسام تفسیر را نام برد و سپس در مورد هر کدام بطور مختصر شرح داد.با تشکر
حسین
دوشنبه 28 بهمن 1392 10:00 ب.ظ
واقعادستتون دردنکنه.خیلی به فهم این2قاعده بهم کمک کرد
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :